Daníel Davíðsson ljósmyndari

Daníel Davíðsson fæddist í Kárdalstungu í Vatnsdal 4. maí 1872, sonur Davíðs Davíðssonar bónda á Gilá og víðar og Þuríðar Gísladóttur. Daníel ólst upp í Vatnsdal og vann við bústörf í Húnavatnsþingi fram til aldamóta. Árið 1900 og 1901 lagði hann stund á ljósmyndaranám hjá Jóni Dahlmann á Akureyri, sigldi þá til Kaupmannahafnar og stundaði framhaldsnám 1901-1902.

Árið 1902 hóf hann að taka ljósmyndir á Sauðárkróki. Sauðárkrókur var þá orðinn allfjölmennur bær með margvíslega iðnstarfsemi auk þjónustu við fjölmennar sveitir. Eflaust hefur Daníel talið lífvænlegt að vera ljósmyndari í þessu ört stækkandi plássi, þar sem enginn fastur ljósmyndari hafði áður starfað utan þess að Gísli Benediktsson hafði þar starfað um eins árs tímabil fyrir aldamótin. Fleira kom þó til. Daníel hafði bilast í baki og átti því erfitt að vinna erfiðisvinnu. [1]

Fyrstu árin vann Daníel að iðn sinni í litlum skúr, áföstum húsinu Seylu en árið 1908 lauk hann byggingu á veglegu íbúðarhúsi, sem auk þess hafði að geyma ljósmyndastofu með stórum gluggum sem sneru í austur. Húsið var einstakt að mörgu leyti. Húsið var byggt af múrsteinum, sem búnir voru til úr sandi af Borgarsandi, en líklega hefur húsið verið dýrt í byggingu og talsvert dýrara en Daníel réði við.[2] Aðeins ári síðar lagði hann ljósmyndavélina á hilluna og seldi alla sína ljósmyndaútgerð til læriföður síns Jóns Dahlmanns sem þá tók í stuttan tíma við hlutverki ljósmyndara á Sauðárkróki.

Daníel sagði svo frá í bréfi til Kristmundar Bjarnasonar á Sjávarborg að hann hafi á þessum árum ferðast mikið um sýsluna við ljósmyndatöku, en haft lítið upp úr henni. Hins vegar vann hann við ýmis viðvik önnur, var t.d. aðstoðarmaður Sigurðar Pálssonar læknis við skurðaðgerðir.[3]

Árið 1909 kvæntist Daníel Magneu Árnadóttur frá Illugastöðum í Fljótum. Hún var dóttir Árna Magnússonar þá bónda þar og konu hans Baldvinu Ásgrímsdóttur. Var Magnea systir Guðrúnar frá Lundi, skáldkonu á Sauðárkróki. Hugsanlega hefur Daníel ekki þótt lífvænlegt að stunda ljósmyndaiðnina lengur, eftir að hann var kvæntur.

Eftir að Daníel hætti ljósmyndatöku varð hann bóndi á Breiðstöðum í Gönguskörðum 1910-1919. Heiðarseli 1920-1922, Hróarsstöðum á Skagaströnd 1922-1924 og í Neðra-Nesi á Skaga 1924-1930. Þá flutti hann að Syðri-Ey á Skagastönd og lést hann þar í hárri elli árið 1967. Magnea lést ári síðar. Varð þeim sjö barna auðið, auk þess sem þau ólu upp einn fósturson.[4]

Daníel var að mörgu leyti sérstakur ljósmyndari og hugmyndaríkur. Hann tók vissulega mikið af mannamyndum á stofu sinni, en hann fór einnig út á meðal íbúanna og eru allmargar myndir varðveittar af Sauðárkróki, lífinu þar og íbúum, þ.á m. einstakar myndir sem sýna vel lífið í þessum litla bæ. Ein mynd sker sig þó úr. Mynd af markaðsdegi á Sauðárkróki 1902. Fyrir utan að myndin fangar merkilegan atburð þar sem allir, jafn háir sem lágir, börn, sem gamalmenni skemmta sér á markaðsdegi er myndin einstaklega skörp og vel tekin. Með nútíma tækni væri jafnvel erfitt að taka jafn góða mynd og Daníel gerði þennan sumardag.  Ekki er vitað hvernig ljósmyndavél Daníel notaði við útitökur sínar.

Ljósmyndarar höfðu sína aðal atvinnu af því að taka mannamyndir á stofu. Það var þó einungis hægt yfir sumarmánuðina, þar sem góð birta var nauðsynleg en þó ekki beint sólarljós. Líklega hefur Daníel þó selt landslagsmyndir til skrauts á heimilum. Þannig hefur sú títtnefnda mynd af markaðsdegi á Sauðárkróki borist til Héraðsskjalasafns Skagfirðinga úr all mörgum áttum og varðveitir Héraðsskjalasafnið nú 5 eftirtökur eftir frummyndinni, allar gerðar af Daníel sjálfum. Einnig hafa safninu borist nokkrar eftirtökur af öðrum myndum, sem bendir óneitanlega til að Daníel hafi reynt að selja borgurum Sauðárkróks myndir af liðnum tíma til að setja upp í státtstofur sínar.

Á þessari stundu er ekki ljóst hversu margar myndir eru varðveittar á Héraðsskjalasafni Skagfirðinga teknar af Daníel Davíðssyni en þær gætu verið milli 7-800. Algengt er að fleiri en ein kópía hafi varðveist af hverri mynd og hafi ratað til safnsins. Hins vegar eru allmargar ómerktar myndir í safninu sem allar líkur benda til að Daníel hafi tekið. Flestar myndirnar eru innimyndir í visitstærð en einnig allmargar cabinet og foliomyndir. Visitspjöldin voru yfirleitt merkt með sömu áletrun en með mismunandi litum. Eitt sinn hefur prentsmiðjan, sem prentaði á spjöldin,  gert mistök og svo vill til að hægt er að ársetja þær myndir með nokkurri vissu. Í stað Daníel Davíðsson Sauðárkrók var prentað Daníel Davíðsson Sandórkrók. Að öðru leyti voru spjöldin hvert öðru lík, aðeins var um litamun að ræða eða smávægilegar aðrar breytingar.  Þetta óhapp hefur átt sér stað árið 1907 eða 1908 og er því hægt að ársetja þær myndir með nokkurri fullvissu.  Varðveisla myndanna hefur yfirhöfuð reynst misjöfn. Ekki er vitað til þess að nokkar af ljósmyndaplötum Daníels hafi varðveist.  

 

 

Unnar Ingvarsson 2012

 

Heimildir:

Inga Lára Baldvinsdóttir: Ljósmyndarar á Íslandi 1845-1945. JPV útgáfa 2001.

Kristmundur Bjarnason: Saga Sauðárkróks 1-III, Sauðárkróki 1966-1973

Skagfirzkar æviskrár 1890-1910 IV. Sögufélag Skagfirðinga, 1972



[1] Kristmundur Bjarnason: Saga Sauðárkróks I, bls. 453.

[2] Kristmundur Bjarnason: Saga Sauðárkróks II, bls. 156.

[3] Skagfirzkar æviskrár 1890-1910 IV Sögufélag Skagfirðinga 1972 bls. 34-37.

[4] Skagfirzkar æviskrár 1890-1910 IV Sögufélag Skagfirðinga 1972 bls. 34-37.

Svæði

Héraðsskjalasafn Skagafjarðar  |  Safnahúsinu við Faxatorg  |  550 Sauðárkrókur  |  Sími 455 6077